Asger Jorn Verlust Der Mitte

Oké, even een bekentenis. Ik stond dus laatst in een museum, kijkend naar een schilderij dat…nou ja, laten we zeggen dat mijn nichtje van 5 het misschien ook had kunnen maken. Kladderig, felgekleurd, een beetje chaotisch. Ik fronste mijn wenkbrauwen en dacht: “Is dit nou echt kunst? Betaal ik hier geld voor?”. En toen las ik het bordje: Asger Jorn. Verlust der Mitte. Verlies van het midden. Mijn hersenen knarsten een beetje. Verlies van het midden… hmm. Misschien was er toch meer aan de hand dan alleen wat vlekken op een doek.

Dat moment, dat gevoel van verwarring en vervolgens van nieuwsgierigheid, dat is eigenlijk precies waar Jorn over gaat. Het gaat over het verlies van iets wat we als vaststaand, als centraal beschouwen. Maar wat is dat "midden" dan precies? En waarom zou Jorn het willen verliezen? Dat is de vraag die we gaan proberen te beantwoorden.

Wat is “Verlust der Mitte”?

De term “Verlust der Mitte” is niet per se van Jorn zelf. Het is een idee dat al langer rondzweefde in de filosofie en de sociologie. Maar Jorn gaf er een hele eigen draai aan, vooral door het toe te passen op de kunst en de cultuur. Dus, wat betekent het nu concreet? Nou, stel je voor…

• Het oude Europa: Voor Jorn betekende "het midden" vaak de traditionele, burgerlijke waarden van Europa. Denk aan klassieke kunst, de kerk, het idee van vooruitgang door middel van rationaliteit en wetenschap. Een soort van comfortzone, zeg maar.
• De Tweede Wereldoorlog: En toen kwam de Tweede Wereldoorlog. Een complete ramp, een morele afgrond. Die oorlog, en de gruwelen die daarbij hoorden, schudden die oude waarden helemaal door elkaar. Hoe kon zo'n beschaving, gebouwd op zogenaamde "hoge" principes, tot zoiets vreselijks in staat zijn?
• De reactie: Jorn was er van overtuigd dat die oude waarden niet langer relevant waren. Ze waren failliet verklaard. Dus wat doe je dan? Juist, je zoekt naar iets nieuws. Je breekt met het oude. Je omarmt…het verlies van dat midden!

Snap je? Het is een soort van bevrijding. Je hoeft je niet meer vast te klampen aan die oude, verstikkende ideeën. Je mag experimenteren, je mag anders denken, je mag lelijk zijn! (Want zeg nou zelf, sommige van zijn schilderijen zijn nou niet bepaald ‘mooi’ in de traditionele zin van het woord.)

Side note: Jorn was dus niet iemand die rustig achterover zat en erover nadacht. Nee, hij was een activist, een revolutionair! Hij wilde de wereld veranderen, en hij geloofde dat kunst een krachtig wapen was om dat te doen.

Hoe zie je “Verlust der Mitte” terug in zijn werk?

Oké, tijd voor wat concrete voorbeelden. Hoe uit dat "verlies van het midden" zich nou eigenlijk in de kunst van Jorn?

1. Chaos en abstractie

Vergeet strakke lijnen en realistische afbeeldingen. Jorns werk is vaak chaotisch, abstract, en vol met kleur. Hij liet zich inspireren door kindertekeningen, volkskunst en primitieve culturen. Dat was een bewuste keuze! Hij wilde breken met de "beschaafde" kunsttraditie.

Denk er maar eens over na: is een kindertekening niet veel eerlijker en directer dan een portret van een of andere belangrijke meneer? Het is onbevangen, puur, en niet gehinderd door regels.

2. Humor en ironie

Jorn was een meester in de humor. Maar dan wel een donkere humor, een ironische blik op de wereld. Hij maakte vaak gebruik van vervormingen, karikaturen en absurde situaties om de spot te drijven met de burgerlijke moraal.

Hij nam zichzelf en de kunstwereld ook niet al te serieus, wat ik persoonlijk erg kan waarderen. Ik bedoel, laten we eerlijk zijn, soms is de kunstwereld best wel een beetje pretentieus, toch?

3. Het Engagement

Vergis je niet, achter die chaos en die humor zat een serieuze boodschap. Jorn was een geëngageerd kunstenaar. Hij wilde mensen aan het denken zetten, ze uitdagen om hun eigen aannames te bevragen. Hij was tegen fascisme, tegen kapitalisme, tegen alle vormen van onderdrukking.

Zijn kunst was een vorm van protest, een manier om zijn stem te laten horen. En dat is wat het zo krachtig maakt. Hij verstopte zijn boodschap niet, maar gooide het er juist vol in je gezicht! (Al dan wel op een creatieve en kleurrijke manier, natuurlijk.)

Jorn en COBRA

Even een korte zijsprong: Jorn was een van de oprichters van de COBRA-beweging. COBRA staat voor Copenhagen, Brussel, Amsterdam. Het was een groep kunstenaars die dezelfde ideeën deelden: ze wilden breken met de traditionele kunst, ze wilden experimenteren, ze wilden terug naar de basis.

COBRA was een kortstondige, maar enorm invloedrijke beweging. Het heeft de kunstwereld wakker geschud en heeft de weg vrijgemaakt voor nieuwe vormen van expressie. En Jorn was een van de drijvende krachten achter deze beweging.

Waarom is Jorn nu nog relevant?

Oké, we hebben het nu over een kunstenaar die in de vorige eeuw leefde. Waarom zou zijn werk nu nog relevant zijn?

• De wereld is nog steeds in beweging: Het "verlies van het midden" is eigenlijk een constant proces. Waarden verschuiven, normen veranderen, de wereld staat nooit stil. Jorns werk herinnert ons eraan dat we open moeten staan voor verandering, dat we onze eigen aannames moeten blijven bevragen.
• De kracht van de verbeelding: In een wereld die steeds meer gedomineerd wordt door technologie en rationaliteit, is de verbeelding cruciaal. Jorns werk is een ode aan de verbeelding, een herinnering aan de kracht van de creativiteit.
• De zoektocht naar betekenis: Jorn was op zoek naar een nieuwe betekenis in een wereld die zijn oude betekenis had verloren. Die zoektocht is nog steeds relevant. We zijn allemaal op zoek naar betekenis, naar een manier om ons te verhouden tot de wereld om ons heen.

Dus, als je de volgende keer in een museum staat en je ziet een schilderij van Asger Jorn, denk dan niet meteen: "Wat een onzin!". Probeer er iets meer in te zien. Probeer te begrijpen waar hij vandaan kwam, wat hij wilde zeggen. Wie weet, misschien ontdek je dan wel dat er meer in zit dan je in eerste instantie dacht.

En wie weet, misschien begin je dan ook wel een beetje te houden van die kladderige, felgekleurde chaos. Ik geef toe, ik ben er zelf ook nog niet helemaal uit, maar ik ben er wel door gefascineerd. En dat is misschien wel het belangrijkste: Jorn daagt je uit, hij provoceert je, hij laat je niet onverschillig.

Dus, ga erop uit, bekijk zijn werk, en laat je eigen "midden" een beetje opschudden! Wie weet wat er dan gebeurt…