Anthony Burgess A Clockwork Orange

Zeg, laten we het eens hebben over A Clockwork Orange. Ken je dat boek? Of de film van Kubrick? Ja toch? Hahaha, alsof je het niet kent! Serieus, wie niet?

Het is zo'n verhaal dat je ofwel haat, ofwel... nou ja, minder haat. Er is weinig tussenin, hè? Een beetje zoals spruitjes, maar dan met meer geweld en filosofische vraagstukken. Plus, een dikke schep 'nadsat'.

Wat is nadsat in vredesnaam?

Goed dat je het vraagt! Nadsat is die slang die Alex en zijn droogs spreken. Een soort Russisch-Engels-rijmende slang. Klinkt heel cool, toch? Een beetje alsof je je eigen geheime taal hebt. Alleen dan een taal waarin je over ultraviolence praat. Hm...

Denk aan woorden als "horrorshow" (goed), "droog" (vriend), "pretty polly" (geld), en "gulliver" (hoofd). Begrijp je? Beetje weird, maar het past perfect bij die dystopische, vervreemde wereld. Zou je zelf nadsat willen spreken? Ik betwijfel het, eerlijk gezegd. Maar hé, wie ben ik om je te veroordelen?

Het hele boek is sowieso een taalkundig experiment. Burgess was een taalkundige, wist je dat? Hij wilde laten zien hoe taal onze gedachten vormt. En hoe manipulatief taal kan zijn. Interessant, hè? Of denk je nu: "Laat me met rust, ik wil gewoon een spannend verhaal!"?

Oké oké, geen paniek! Het is ook gewoon een spannend verhaal. Een verhaal over een jonge kerel, Alex, die zich uitleeft met ultraviolence. Inbraken, vechtpartijen, verkrachting... je kent het wel, het alledaagse leven in een dystopische toekomst. (Oké, misschien niet helemaal alledaags... hoest).

Waarom doet hij dat dan?

Tja, dat is de grote vraag, hè? Is Alex gewoon een slecht mens? Is hij een product van zijn omgeving? Of is het een combinatie van beide? Burgess laat het aan jou over om te bepalen. Maar hij stelt wel een paar stevige vragen over vrije wil en moraliteit.

Alex wordt uiteindelijk gepakt en krijgt de kans om mee te doen aan een experimentele behandeling: de Ludovico-techniek. Klinkt goed, toch? Nou, niet dus. Ze injecteren hem met een of ander spul en dwingen hem om de hele dag gewelddadige films te kijken. Hij wordt letterlijk ziek van geweld. Het idee is dat hij door die associatie nooit meer geweld zal plegen.

Werkt het? Dat is de hamvraag, toch? Alex kan inderdaad geen geweld meer plegen. Maar is hij daardoor beter geworden? Of is hij gewoon een willoos slachtoffer van de staat? Heeft hij nog wel een vrije wil?

Hier wordt het pas echt interessant. Want de staat heeft Alex' vrije wil afgepakt. Maar is dat wel oké? Mag de staat dat zomaar doen? Is het beter om iemand te straffen voor zijn daden, of om zijn gedrag te "corrigeren" op deze manier? Lastige vragen, hè?

Burgess was zelf tegen de doodstraf. Hij vond dat mensen een kans moesten krijgen om zich te bekeren. Maar hij was ook bang voor totalitaire regimes die mensen proberen te controleren. A Clockwork Orange is eigenlijk een waarschuwing tegen beide extremen.

En dan die film... Kubrick! Holy moly, wat een meesterwerk. Visueel verbluffend, iconische beelden, en die muziek... Beethoven! (En Wendy Carlos, natuurlijk!). Maar de film is ook controversieel. Veel mensen vonden hem te gewelddadig, te choquerend. Kubrick heeft hem uiteindelijk uit de roulatie gehaald in Engeland. Sterk verhaal, toch?

De film maakt het geweld veel explicieter dan het boek. Is dat een goede zaak? Dat mag je zelf bepalen. Maar de film heeft wel bijgedragen aan de iconische status van A Clockwork Orange. Wie kent niet die look van Alex met dat ene wimper? Of die scene in de melkbar?

Over melk gesproken, dat brengt me op het idee... denk je dat Alex echt verandert op het einde van het boek? In de Amerikaanse versie verandert hij niet, maar in de Britse versie wel? Betekent dit dat Burgess ons wou doen inzien dat mensen kunnen veranderen, als ze de juiste kansen krijgen? Of is het gewoon een cynische grap?

Waarom zou je het (nog) lezen?

Omdat het een geniaal boek is! Het is provocerend, het is intelligent, het is grappig (op een duistere manier), en het zet je aan het denken. Het stelt belangrijke vragen over de menselijke natuur, over vrije wil, en over de rol van de staat. En bovendien is het gewoon een goed geschreven verhaal. Met een unieke stijl die je nergens anders vindt.

Oké, misschien is het niet de makkelijkste lectuur. Maar het is het zeker waard. Dus, pak dat boek (of kijk die film), zet een kop koffie, en laat je meeslepen in de wereld van Alex en zijn droogs. Je zult er geen spijt van krijgen. (Of misschien toch wel... maar dat is dan jouw probleem! Hahaha!).

Dus... Wat denk je ervan? Vind je het nu een horrorshow of niet? Laat het me weten! We kunnen er nog uren over doorpraten... met een lekker glas moloko plus!

Pssst... en als je 'm al gelezen hebt, is het geen tijd voor een re-read? Je ontdekt gegarandeerd nieuwe dingen. Beloofd!