Ad Hoc Ergo Propter Hoc

Hé allemaal! Zit lekker, bestel wat lekkers, en luister eens naar dit verhaal. Het gaat over logica, of eigenlijk, het gebrek eraan. We duiken vandaag in een valkuil die zo oud is als de weg naar Rome (waarvan we trouwens vermoeden dat die ook gebouwd is door iemand die er waarschijnlijk dezelfde denkfout maakte), namelijk: Ad Hoc Ergo Propter Hoc. Klinkt chique, hè? Alsof je een of andere obscure Latijnse spreuk aan het prevelen bent tijdens een goochelshow. Maar geloof me, het is simpeler – en grappiger – dan je denkt.

Laat me het even spellen: A-D H-O-C E-R-G-O P-R-O-P-T-E-R H-O-C. Goed? Mooi! Want waarschijnlijk ga je hem vanaf nu vaker tegenkomen dan je verwacht. Lees: elke dag. Overal. Behalve misschien in een klooster, want ja, die zijn al lang uitgestorven.

Wat is het nou eigenlijk?

In het kort: Ad Hoc Ergo Propter Hoc betekent "Na dit, dus door dit". Het is een logische drogreden, een denkfout waarbij je aanneemt dat omdat B na A gebeurde, A de oorzaak moet zijn van B. Stel je voor: je draagt je gelukssokken tijdens een sollicitatiegesprek en je krijgt de baan. Bingo! Volgens Ad Hoc Ergo Propter Hoc waren het dus die sokken! Die sokken zijn nu jouw heilige graal, je amulet tegen werkloosheid. Logisch? Nou nee, helemaal niet. Misschien was je gewoon een briljante kandidaat, of had de interviewer toevallig dezelfde sokken aan. Wie zal het zeggen? Behalve ik, natuurlijk! Want ik zit hier het verhaal te vertellen.

Het is alsof je op een ladder staat en per ongeluk een emmer verf omstoot, net op het moment dat de buurman zijn gazon aan het sproeien is. Je denkt: "Aha! Ik gooide verf, dus ging de sproeier aan!" Misschien had de buurman gewoon zin om zijn gazon te sproeien, los van jouw verfexperimenten. Maar ja, die emmer zat wel vol rode verf, en zijn gazon is nu rood geverfd. Hmm... in dit geval zou het toch wel een beetje logisch zijn. Laat dit een les zijn! Denk goed na voordat je logische drogredenen toetst, en al helemaal voordat je verf verspilt. Ok, terug naar het verhaal.

Voorbeelden te Over (Want Drogredenen Zijn Overal!)

Laten we eens wat voorbeelden bekijken, om deze drogreden echt te kraken:

• De voetbalfan: "Ik droeg mijn teamshirt, en ze wonnen! Dus dat shirt brengt geluk!" (Misschien waren ze gewoon beter dan de tegenstander, of had de scheidsrechter een slechte dag.)
• De student: "Ik at pizza voor mijn examen, en ik haalde een goed cijfer! Pizza = Slimheid!" (Of... je had gewoon goed geleerd?)
• De politicus: "Sinds ik aan de macht ben, is de economie verbeterd! Mijn beleid werkt!" (Er kunnen tig andere factoren zijn die de economie beïnvloeden, zoals de stand van de planeten. Of aliens. Of een plotselinge toename van de vraag naar tulpenbollen.)
• De influencer: "Ik begon met dit dieet, en ik ben 5 kilo afgevallen! Dit dieet is geweldig!" (Misschien ben je ook meer gaan bewegen, of had je gewoon een goede dag op de weegschaal?)

Zie je? Overal! Het is alsof de wereld bevolkt wordt door mensen die denken dat ze superkrachten hebben gekregen na het eten van een bepaalde muesli. "Sinds ik Super Granola 2000 eet, kan ik vaker met mijn ogen knipperen! Het werkt echt!". Natuurlijk, knipperen kunnen we allemaal. Dus ja, misschien werkt het wel. Maar dan heb je een ander probleem.

Waarom trappen we erin?

Waarom zijn we zo vatbaar voor Ad Hoc Ergo Propter Hoc? Nou, een paar redenen:

• We zoeken naar patronen: Ons brein is dol op het vinden van verbanden, zelfs als die er niet zijn. Het is een soort evolutionair ding: "Die ritsel in het struikgewas? Beter rennen, want misschien is het een sabeltandtijger!" (Of een eekhoorn. Maar veiligheid voor alles!)
• We willen controle: Het idee dat we invloed kunnen uitoefenen op de wereld om ons heen is aantrekkelijk. Daarom hebben we gelukssokken, amuletten en rituelen. Het geeft ons een gevoel van controle in een chaotische wereld.
• We zien correlatie als causatie: Correlatie betekent dat twee dingen samen voorkomen. Causatie betekent dat het ene het andere veroorzaakt. Ze zijn niet hetzelfde! Alleen omdat de verkoop van ijs toeneemt tegelijkertijd met de criminaliteit, betekent dat niet dat ijs criminaliteit veroorzaakt. (Misschien is het gewoon warmer weer, en gaan mensen vaker naar buiten en eten ze meer ijs?)

Hoe vermijden we de valkuil?

Oké, we weten nu wat Ad Hoc Ergo Propter Hoc is, en waarom we er zo gevoelig voor zijn. Maar hoe vermijden we deze logische blunder? Hier zijn een paar tips:

Stel vragen!

Vraag je af: is er echt een direct verband tussen A en B? Of zijn er andere factoren die een rol kunnen spelen?

Zoek naar bewijs!

Eén incident is geen bewijs. Is er consistent bewijs dat A inderdaad B veroorzaakt?

Denk kritisch!

Wees sceptisch over claims die gebaseerd zijn op toevallige samenhang. Laat je niet meeslepen door emoties of verhalen.

Overweeg alternatieve verklaringen!

Zijn er andere mogelijke verklaringen voor het feit dat B na A gebeurde?

Roep de hulp in van de wetenschap!

Kijk naar de onderzoeken. Zijn er wetenschappelijke studies die de claim ondersteunen?

Dus, de volgende keer dat iemand zegt: "Sinds ik yoga doe, heb ik nooit meer migraine! Yoga is de oplossing!", denk dan even na. Misschien is het toeval, of misschien is het een combinatie van factoren. Misschien drinkt die persoon nu ook meer water, slaapt die persoon meer, en is die persoon minder gestrest. Yoga is een puzzelstukje, geen magische spreuk die al je problemen oplost. En mocht dat zo zijn, vertel het mij! Want ik wil graag de bron weten!

Een Laatste (Misschien Onlogisch) Punt

Even terzijde, wist je dat het idee dat "een appel per dag de dokter weghoudt" eigenlijk een variant is op Ad Hoc Ergo Propter Hoc? Oké, niet helemaal, maar het illustreert wel hoe hardnekkig dit soort denkfouten zijn. Misschien eten mensen die appels eten ook gezonder, bewegen ze meer en bezoeken ze überhaupt minder vaak de dokter. Kortom: veel meer dan alleen die appel speelt een rol!

Dus, wees alert! Denk kritisch! En onthoud: Ad Hoc Ergo Propter Hoc is een valkuil die op je wacht. Laat je er niet in lokken door gelukssokken, pizza, of overdreven politieke beloftes. En als je toch in de valkuil valt, dan weet je nu in ieder geval de naam van de dader! Proost!